Een huwelijk in aardewerk
Na het overlijden van Dick bezoekt onze Daniëlle (CliniClown Mies) zijn vrouw Marga. Aan de keukentafel praten ze over Dick: over zijn leven, zijn creativiteit, de impact van dementie en de momenten waarop spel en verbeelding hem weer even deden oplichten. Een verhaal verteld door Marga, opgeschreven door Daniëlle.
‘Er kwam iets van hem terug wat ik lang niet meer had gezien,’ zegt Marga. Ze glimlacht. ‘Zijn creativiteit. Het kind in hem. Hij was er weer even.’
We zitten in de smalle weelderige tuin met uitzicht over de landerijen en drinken koffie uit twee donkerbruine aardewerken mokken, een huwelijkscadeau van achtenveertig jaar oud. Marga vertelt over haar man Dick. Samen met mijn clownsmaatje Inge (clown Fien) leerde ik hem kennen bij Puccini in Wolvega, een instelling voor mensen met dementie, waar we hem iedere maand bezochten. Marga was er altijd bij.
Zorgzaam en creatief
‘Dick was een zorgzame, lieve, gulle man,’ vertelt ze. ‘Hij wilde altijd iets voor een ander doen. Als een van de kleinkinderen ziek was, maakte hij een persoonlijk filmpje met poppen. Dick was erg goed met kinderen. En heel creatief.’
Dat laatste had ik al gezien. Voorafgaand aan ons gesprek bekeek ik zijn website. Dick was kunstenaar. Hij schilderde grote olieverfschilderijen, die ontstonden uit schetsen die hij buiten maakte. Later volgden vlinder- en vogelstudies op gejut hout.
Angstig
Tien jaar geleden veranderde alles. ‘Dick werd angstig,’ vertelt Marga. ‘Hij leek depressief. Zo kenden wij hem niet.’ Toen kwam de diagnose: Lewy body dementie. Langzaam neemt de ziekte meer ruimte in. ‘Dick begon dingen te zien die er niet waren,’ zegt Marga. ‘Mensen in zijn atelier bijvoorbeeld. Of hij dekte de tafel voor bezoekers die helemaal niet kwamen.’
Houvast
Eén ding bleef hetzelfde: Marga was zijn houvast. Zozeer zelfs dat hij regelmatig tegen haar zei dat hij het eerst aan Marga moest vragen, terwijl zij gewoon naast hem zat.
Zoals die keer in de auto, klaar om naar huis te gaan. Plotseling wilde Dick niet meer vertrekken. ‘Dat moet ik eerst aan Marga vragen,’ zei hij. ‘Bel haar maar,’ antwoordde Marga. Dus zaten ze naast elkaar in de auto, allebei met een telefoon aan hun oor. Pas daarna wilde hij mee naar huis.
Jaren gaan voorbij waarin de ziekte zich op onvoorspelbare manieren uit.
Overprikkeld
Dan komt het telefoontje van Puccini. Er is een plek vrij. De situatie thuis is niet langer houdbaar. Het valt de familie zwaar. Marga bezoekt hem daar elke dag. Dick doet zijn best om er zijn weg te vinden, maar aarden lukt hem niet. Hij is geen groepsmens en vindt weinig aansluiting bij de andere bewoners. De ziekte maakt hem bovendien snel overprikkeld. ‘Zijn gezicht stond vaak gespannen,’ vertelt Marga.
CliniClowns
Ik herinner mij de eerste keer nog goed. We kwamen als Fien en Mies bij Dick op bezoek. Met een ukelele en een liedje liepen we zachtjes de huiskamer binnen. Marga en Dick zaten samen aan tafel. Er was direct een klik. Zodra hij ons zag, lichtte hij op en ging volledig op in het spel. Hij ontspande.
Vanaf dat moment bezochten we Dick iedere maand.
Terwijl Marga vertelt, zie ik hem voor me met zijn enorme verbeelding en hoe hij zijn lange slanke lijf volledig inzette tijdens het spel. Een keer kroop Dick zelfs samen met Fien over de grond. Als wilde dieren. ‘Bijten jullie?’ riep ik. Ze gromden en kwamen dichterbij. Ik deinsde achteruit, een hoek van de keuken in. Dick ging volledig op in het spel.
‘Weet je nog dat jullie als vliegtuigen met gespreide armen door de huiskamer en de gang vlogen?’ helpt Marga me herinneren. Ik weet het nog goed. Dick zijn ogen straalden. Hij lachte breeduit. Een andere keer liet hij zich plotseling op de grond vallen toen wij binnenkwamen. Iedereen schrok. Maar Dick deed het niet zomaar. Hij liet zien dat hij wist waarvoor we kwamen.
Laatste fase
Na verloop van tijd gaat Dick hard achteruit. Eerst krijgt hij gordelroos, daarna griep. ‘Eigenlijk moest hij rusten,’ vertelt Marga. ‘Maar hij bleef maar door de gangen lopen. Stilzitten lukte niet meer. Tot jullie langskwamen. Jullie kregen hem aan tafel.’ Het laatste kopje koffie dat ik met hem dronk, was dankzij jullie,’ zegt ze.
Vlak daarna overlijdt Dick.
Herinneringen
Als ik later die middag vertrek, belooft Marga me dat ze me ooit nog zijn atelier laat zien. De hele autorit denk ik aan Dick. Die zijn leven lang keek. Naar vogels. Naar vlinders. Naar de wereld om hem heen. In al dat moois, vertelde Marga mij, herkende Dick ‘de hand van de Schepper’.
En ik denk aan de twee donkerbruine aardewerken mokken. Vol herinneringen.
Met dank aan Marga voor het delen van haar verhaal.
Dick zijn schilderijen zijn te bekijken op www.dickbakkerschilderijen.nl.