‘De clowns voegen echt iets toe aan onze zorg’
In het Radboudumc Amalia Kinderziekenhuis zijn CliniClowns veel meer dan een vrolijke noot in de gang. Wat ooit misschien werd gezien als een extraatje, is nu een veelgebruikt onderdeel van de zorg. Ze dragen niet alleen bij aan het welzijn van het kind, maar ook bij het bieden van een kindgerichte en traumavrije zorgbeleving.
Al meer dan twintig jaar zijn de CliniClowns een vast gezicht op de afdelingen van het Amalia kinderziekenhuis. Teamleider psychosociale zorg Iris van Dinteren benadrukt de professionele rol die ze daar inmiddels hebben: "Voor ons zijn ze een aanvulling op de zorg. Doordat zij een contract en geheimhoudingsverklaring hebben ondertekend, kan op ‘need to know basis’ medische informatie worden gedeeld om hun spel goed af te stemmen.”
Het vertrouwen in de clowns is groot: “Zelfs op prikkelarme kamers, zijn clowns, na afstemming met de medische pedagogisch zorgverlener, welkom omdat zij hun spel kunnen aanpassen aan de belastbaarheid van het kind.”
De kunst van vertragen en fingerspitzengefühl
Waar zorgverleners onder tijdsdruk staan en de patiënt vaak met een specifiek doel bezoeken – iets meten, iets vragen of een handeling uitvoeren – brengen de clowns iets anders. Iris: “De clowns verstaan de kunst van het vertragen, van het écht zien en van het oppakken van momentjes. Zij zien degene die gezien wil worden, het kind achter de ziekte of aandoening. Zij zijn een waardevolle aanvulling op de kind- en familiegerichte zorg waar we sowieso al veel aandacht voor hebben binnen dit ziekenhuis.”
Hun vermogen om te vertragen gaat hand in hand met een scherp ontwikkeld 'fingerspitzengefühl'. CliniClowns lezen de kamer non-verbaal: ze voelen aan of er behoefte is aan een groot, uitbundig spel of juist aan een klein, zacht liedje bij een kind dat ernstig ziek is of zelfs terminaal. Door deze afstemming voelt een kind zich werkelijk gezien en erkend, wat essentieel is voor de emotionele veiligheid in een ziekenhuisomgeving.
Dat geldt niet alleen voor kleine kinderen, de clowns weten ook de oudere kinderen – in eerste instantie vaak wat afwijzend – te raken. Renée van Toorn, medisch pedagogisch zorgverlener: “Oudere kinderen geven in eerste instantie vaak aan: sla mij maar over, als je 17 bent is natuurlijk totaal niet cool om te zeggen dat je een CliniClown op je kamer wilt. Maar regelmatig zien we de clowns dan toch nog binnen staan en dat zo'n jongere er echt van kan genieten. Niet omdat ze een grens zijn overgegaan, maar omdat ze contact hebben gemaakt.”
Impact op ouders en zorgpersoneel
Wanneer een CliniClown de kamer binnenkomt, verandert de dynamiek voor iedereen. Voor ouders, die vaak in een staat van alertheid en spanning verkeren, biedt het spel van de clown een moment om even op adem te komen. “Wanneer zij zien dat hun kind ontspannen is en weer even gewoon kind kan zijn in plaats van patiënt, kunnen zij ook hun eigen spanning even loslaten”, licht Iris toe.
Ook voor het zorgteam zelf is de aanwezigheid van de clowns waardevol. Renée benadrukt dit: “Ons werk is soms zwaar en als de CliniClowns binnenkomen, brengen zij een moment van vreugde. Heel veel mensen zetten de clowns weg als ‘een beetje grappig doen’, maar ze doen zoveel meer. Zij kunnen op verdrietige, pijnlijke, zwarte momenten in het leven een momentje liefde en warmte geven. Dat is niet per se vrolijkheid, maar wel een moment van echt contact. ”
Op dat moment komen CliniClowns Keet en Zabor voorbij en demonstreren onbewust wat Iris en Renée vertellen. De aanwezige kinderen veren op. Binnen no-time speelt Zabor met een jongetje, het jongetje regisseert de bewegingen van Zabor. Een vader snelt met zijn dochter – die moeite heeft met lopen – naar Keet. Even later lopen Keet en het meisje samen over het plein. Keets bewegingen afgestemd op het meisje. Zabor hangt inmiddels letterlijk in een van de lampen. De ouders kijken toe – zichtbaar genietend.
Net als Iris en Renée, die met liefde hun verhaal onderbreken voor de clowns. “Ze leiden af,” zegt Iris, “maar het is altijd leuk. Ze zijn ontzettend goed afgestemd op onze kinderen en kunnen goed signaleren wat een kind wel of niet kan dragen. Dat is bijzonder.”
Spel tijdens behandelingen
In steeds meer ziekenhuizen werken medisch pedagogisch zorgverleners samen met CliniClowns bij medische procedures. Hun spel kan angst verminderen, spanning doorbreken en behandelingen soepeler laten verlopen en daarmee potentieel trauma voorkomen.
Een ervaring van Ivan (CliniClown Zabor) in het Amalia illustreert dat treffend: “Er was een kindje erg gespannen voor een labafname. Terwijl ik speelde, kwam het kind tot rust, maar zodra ik verdween, was de spanning weer terug. ‘Doe maar wat je moet doen terwijl ik speel’, zei ik tegen de zorgmedewerker. Ik bleef spelen en het kind onderging de handeling zonder problemen.”
Omdat de clowns drie dagen in het Amalia aanwezig zijn en de kinderen daar vaak langdurig opgenomen zijn of regelmatig terugkomen, ontstaat er een band met kinderen en hun ouders. Soms vragen ouders zelf om de inzet van de clowns. Renée: “Laatst is een van de clowns op verzoek van de ouders met een kind meegegaan tot aan de operatiekamer. Dat toont dat zij dat verschil kunnen maken voor een kind. Dat ouders merken: de clowns kunnen bijdragen aan het vergemakkelijken van dit proces.”
Medische effecten
In de dagelijkse praktijk ziet het zorgpersoneel ook fysieke resultaten van het spel van de CliniClowns. Renée merkt op dat kinderen door het spel soms ineens dingen gaan doen die de zorgverleners niet of moeizaam uitlokken, zoals onbewuste mobilisatie. Een kind dat moeilijk uit bed komt, kan door de interactie met de clown ineens overeind komen of oogcontact maken. Het spel fungeert hier als een natuurlijke motor voor herstel.
Iris: “Op mij maakt het altijd veel indruk als kinderen die door een neurologische aandoening in zichzelf opgesloten zitten, toch ineens reageren op de clowns. De CliniClowns zorgen er op zo’n moment voor dat de ziekte naar de achtergrond gaat. Ze hoeven niets van je, maar komen iets brengen. Ook al lig je in dat bed, en is er van alles gaande, op dat moment ben je gewoon kind en mag je ontspannen en genieten.”
Conclusie
De samenwerking tussen CliniClowns en zorgprofessionals is in het Amalia is een belangrijk element in de kind- en familiegerichte zorg. Iris: “CliniClowns en kinderziekenhuizen zijn een prachtige combinatie. De CliniClowns voegen echt iets toe aan onze zorg.”