De kracht van spel in revalidatie: ‘Met de CliniClowns bereik ik sneller mijn doel’
Op een dinsdagochtend in revalidatiecentrum loopt CliniClown Pom door de gangen. Ze begroet iedereen vrolijk, patiënten en zorgverleners. ‘Hé Pom’, roept een kind in het voorbijgaan. Pom groet terug, want zij kent dit kind. Haar vanzelfsprekende aanwezigheid is tekenend voor de nauwe samenwerking tussen CliniClowns en het zorgteam van Klimmendaal, gericht op het versterken van het welzijn en de veerkracht van de kinderen.
Pom is niet alleen op de gang te vinden, ze is ook aanwezig bij behandelingen. Zoals bij Logan (6). Terwijl kinderfysiotherapeut Lammy en zijn moeder nog bezig zijn met zijn spalken – of ‘robotbenen’, zoals Logan en Pom ze noemen – is hij al ontspannen aan het spelen met Pom.
Zodra de therapie begint, doet Pom de oefeningen mee. Soms weet Pom niet precies wat ze moet doen. Dan legt Logan haar uit wat ze moet doen – en doet hij het daarna zelf. Spelenderwijs neemt hij de regie en groeit zijn zelfvertrouwen.
Kracht van het kind
De CliniClowns zijn al jaren een vertrouwd onderdeel van Klimmendaal. Kinderfysiotherapeut Lammy Veenstra merkt duidelijk verschil: “Met de CliniClowns bereik ik sneller mijn doel,” zegt ze. “Als ik de behandelingen alleen doe, ben ik een tijd bezig om het kind zelfvertrouwen te geven. Terwijl in het spel met de clown gelijk een appel wordt gedaan op de kracht van een kind. De clown begrijpt iets niet, het kind legt de oefening uit aan de clown. Daardoor wordt het gezonde deel van het kind aangesproken.
Kinderen komen vaak binnen met de verwachting dat ze moeilijke dingen moeten doen en op hun grens moeten werken. Dat maakt het spannend en soms belastend. Pom pakt dat anders aan”, aldus Lammy: “Zij steekt in op gezamenlijkheid: ‘dat vind ik ook lastig hoor, wil jij mij helpen?’ In die gezamenlijkheid gaan het kind en Pom samen ontdekken. Spelenderwijs. En als iets dan niet lukt, is het niet erg, want je bent aan het spelen.”
Plezier
“Logan is daar het perfecte voorbeeld van. Hij heeft gips om zijn kuiten gehad, wat pijnlijk was. Eerder mocht de dokter er nog niet eens naar kijken, nu mogen we gewoon aan zijn voeten en kuiten zitten. Pom doet ook haar schoenen uit en maakt er een vrolijk spel van: hoe zit dat, hoe voelt het? Zo vergeet Logan dat hij zijn voeten plat móet neerzetten – hij is bezig met plezier maken.”
Logan heeft CP (cerebrale parese), last van spierspanning en epilepsie. Hij komt al sinds 2024 bij Klimmendaal en volgde de afgelopen tijd therapie om na een gipsredressie sterker te worden. Moeder Kelly: “Logan is snel afgeleid en toont vermijdend gedrag zodra iets spannend wordt. Herpakken kost veel tijd, daarom werd Pom ingezet. Hij had haar al eens in de wachtkamer ontmoet, dus ze was een bekend gezicht. Pom geeft Logan een stukje vertrouwen, zonder dat hij druk voelt; hij volgt spelenderwijs therapie en de spanning gaat eraf.”
Ook voor Kelly is dat waardevol: “Ik heb elke sessie met een lach toegekeken. Zo mooi om te zien dat je kind met plezier therapie volgt. De lach op zijn gezicht tijdens de therapie is zo waardevol. Door Pom blijft hij erbij en lukt het hem om spannende dingen toch te doen. De therapie is daardoor veel effectiever.”
Connectie
Hoewel Lammy als kinderfysiotherapeut zelf ook spelenderwijs werkt, blijft zij de behandelaar. “Ik doe wel mee met het samen ontdekken, maar ik ga altijd weer terug naar mijn eigen rol; de volwassene. Pom is gewoon Pom, en die hoeft niets. Het kind en de clown hebben een bondje en daarin zit de kracht. Dus ook al zijn dingen lastig, je hoeft het niet alleen te doen. En doordat de clown het niet snapt, moet het kind het uitleggen en weet het zelf ook beter hoe het moet.”
Pom, oftewel Ellen ter Braak, voelt zich onderdeel van het team van Klimmendaal en stemt vooraf af met de zorgverleners. “Ik weet van de doelen, die zitten ergens achter in mijn rugzak. Maar zodra de neus opgaat, volg ik het kind en kijk ik waar we samen plezier kunnen hebben. Als het kind spelend is, ontstaat er ruimte om te leren. Zoals met Logan: als ik met hem speel, kan Lammy kijken hoe hij beweegt.”
Wat Pom doet oogt eenvoudig, maar vraagt constante afstemming. “Het lijkt misschien gewoon spelen, maar ik ben continu gefocust op het kind. Ik geef het kind de regie en stem tussendoor af met Lammy. Soms laat zij ons ook gaan, zodat ze kan observeren.”
Vertragen
CliniClown Pom brengt iets wat volgens Lammy essentieel is: vertraging. “Als Logan te ver vooruitloopt en vooral met andere dingen bezig is, moet hij terugkomen omdat zijn maatje Pom er nog niet is. Hij moet even vertragen. Dat is wat de clown van nature meebrengt en wat ik kinderen graag zie doen: als je vertraagt heb je meer aandacht en word je bewuster van wat er in je lijf gebeurt. Kinderen denken vaak dat ze doen wat ik vraag, maar door het spel worden ze zich meer bewust van wat ze doen. Dat gaat vanuit verwondering en daardoor voelt het minder beladen. Door het spel van Pom ben ik me ook meer gaan realiseren hoe je het brein ‘open’ zet om te leren, want motorisch iets eigen maken ís leren.
Pom houdt me bovendien een spiegel voor – ‘Lammy, je gaat nu te snel hoor’ – en dat is terecht, want ik denk vaak planmatig en wil door. Als Pom zegt: ‘Even kijken of ik het snap’, accepteert het kind die vertraging wél. Met de clown heb je misschien minder herhalingen, maar meer bewustwording: je maakt het je echt eigen.’
Door Pom ziet Lammy dat kinderen vaak meer kunnen dan ze verwacht, mits je hun taal spreekt. Die inzichten neemt ze mee in haar werk: door eerst te vertragen, ontstaat ruimte om beter aan te sluiten en daarna juist sneller vooruitgang te boeken.
De samenwerking tussen CliniClowns en zorgverleners bij Klimmendaal zorgt ervoor dat kinderen hun grenzen verleggen vanuit plezier en vertrouwen. In die veilige, speelse omgeving durven ze te groeien – en wordt therapie niet alleen effectiever, maar ook leuker voor kind, ouder en zorgverlener.