'De CliniClowns zijn onderdeel van de zorg geworden'

Onderdeel van het zorgteam

Annemijn de Heer werkt al zeventien jaar als medisch pedagogisch zorgverlener, waarvan de laatste vijf jaar in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Ze ziet de rol van CliniClowns sterk veranderen: "Als er vroeger een verpleegkundige de kamer binnenkwam voor een medische handeling, verliet de clown heel snel de kamer. Men dacht toen: even aan de kant, want wij moeten hier medisch werk verrichten. Nu is dat compleet veranderd en zeggen we: blijf vooral. De CliniClowns zijn onderdeel van de zorg geworden. We doen het echt samen." 

Voorheen speelden de CliniClowns één ochtend per week in Ziekenhuis Gelderse Vallei. In eerste instantie alleen op de kinderafdeling, maar gaandeweg op steeds meer plekken waar kinderen waren. Inmiddels is de samenwerking ook in tijd uitgebreid naar dinsdag de hele dag en de vrijdagochtend. “Daardoor kunnen we ze nu veel makkelijker inzetten.”

Afleiding op spannende momenten

Annemijn moet hierbij denken aan een 16-jarig meisje met het syndroom van down met extreme prikangst dat ze begeleidde bij een stapsgewijs oefenprogramma. “Bij de laatste stap – de daadwerkelijke bloedafname – vroeg het meisje zelf: ‘Ik wil de CliniClowns erbij’. Omdat de clowns nu de hele dag aanwezig zijn, kon dat worden geregeld. Dat werkte voor dit meisje heel spanningsverlagend," vertelt Annemijn. “Als MPZ'er zit je vaak in een spagaat: je moet de laborant ondersteunen, maar je wilt ook afleiding bieden. Nu leiden de clowns af en kon ik me richten op het kind en de laborant. Hoewel de bloedafname die dag uiteindelijk medisch niet lukte, ging het meisje zonder angst naar huis. Ze praat er nóg over. Wat eerst een spannende ingreep was, is nu een positieve ervaring geworden.” 

Niets moeten

Wat maakt de inzet van de CliniClowns zo wezenlijk verschillend van die van zorgverleners? “Iedereen in het ziekenhuis wil iets van het kind,” legt Annemijn uit. “De arts, de verpleegkundige, zelfs ik. Maar als Mark en Bas (CliniClowns Oeps en Hop, red.) binnenkomen, hoeven ze even helemaal niets. En dat is exact de reden waardoor zij deuren openkrijgen die voor ons als zorgverleners soms gesloten blijven." 

Bas de Man (CliniClown Hop) herkent dat uit de praktijk. “Een arts belde ons via onze ziekenhuistelefoon. Op de kinderpolikliniek zat een jongen met autisme volledig in zichzelf gekeerd. Hij weigerde met zijn moeder en de kinderarts de spreekkamer in te gaan. We zochten heel voorzichtig contact en trokken langzaam zijn aandacht. Stap voor stap ontdooide hij. Op een gegeven moment gaf hij ons high fives en liep hij zó met ons mee de spreekkamer in. De arts en moeder zaten met open mond te kijken.” “Het allermooiste,” vult Mark Willekens (CliniClown Oeps) aan, “was dat de arts direct begreep dat dát de winst van de dag was, meer hoefde niet. Ze liet de medische druk los en samen maakten we er een spel van waarbij de jongen de arts mocht laten schrikken. Zijn angst voor de arts was op dat moment gezakt.”

De CliniClowns-telefoon

Die ziekenhuistelefoon hebben de clowns sinds deze zomer. Waar de clowns eerder vooral hun vaste ronde deden op de afdelingen, kunnen zorgmedewerkers hen nu gericht oproepen.  

"We dachten voorheen soms: ‘waar zijn de clowns? We hebben ze nú nodig’," vertelt Annemijn. "Nu kunnen we ze direct bellen. Het is mooi om te zien hoe snel dat is ingeburgerd. Zelfs de Spoedeisende Hulp maakt hier actief gebruik van." 

"De telefoon maakt ons werk zo veel waardevoller," zegt Mark. "We worden echt gezien in de zorgcontext, ook al zijn we geen zorgprofessionals. Het is te gek dat we hier zo ontzettend welkom zijn op alle afdelingen; van het lab en de gipspoli tot de SEH. En we dromen alweer verder. Erik, de enthousiaste afdelingsmanager van de kinderafdeling, helpt ons om nieuwe plekken te verkennen, zoals de wachtruimte voor de operatiekamer waarmee we in gesprek gaan." 

Spel als graadmeter

Mark: "Omdat wij medisch gezien niet onderlegd zijn, staan we er heel onbevangen in. We kijken puur naar de mens achter de patiënt en stemmen ons spel daar op af. Dat geeft het kind regie en ademruimte." Bas voegt met een glimlach toe: "We zijn inderdaad niet van het ziekenhuis, we dragen geen witte jassen. Daardoor kunnen we heel direct contact maken, zonder de bagage van een medisch dossier." 

Dat bleek onlangs bij een klinische observatie. Annemijn: "Iedere keer als er een zorgverlener bij een jongetje binnenkwam, werd zijn pijnreactie getriggerd. Daarom vroegen we de CliniClowns om voor hem te spelen en te observeren wat zij zagen. Omdat zij geen zorgverlener zijn, konden we heel goed meten of de reactie bij hen hetzelfde was. Zij fungeren in feite als een graadmeter." 

Ontspanning voor het hele gezin

De impact van de CliniClowns reikt verder dan de patiënt alleen; het raakt het hele gezin, dat vaak onder hoogspanning staat. En het effect is vaak ook na het bezoek zichtbaar. Annemijn vertelt over een gezin waarvan de baby was opgenomen. “De ouders zaten met de baby en hun tweejarige dochtertje in de speelkamer toen de CliniClowns ze daar opzochten en het meisje tijdens het spel een clownsneus gaven. Toen de clowns weg waren, gebeurde er iets magisch: die neus moest bij iedereen op. Bij vader, bij mij, en zelfs bij de baby,” vertelt ze lachend. “Het hele gezin straalde. De stress gleed zichtbaar van de schouders van de ouders." 

Verder verkennen

Dromen voor de toekomst zijn er zeker. Annemijn: "Mijn droom is om de samenwerking verder uit te breiden. Onder andere in de behandelkamers en mogelijk naar andere afdelingen, zoals de neonatologie. Ouders van vroeggeboren of ernstig zieke baby's ervaren veel stress en vaak zelfs PTSS-klachten, bleek onlangs nog uit onderzoek. Ook daar kunnen de clowns een verschil maken. 

En eerlijk is eerlijk, ook voor ons brengen ze plezier. Als de clowns weer weg zijn, hoor je de verpleegkundigen op de gang regelmatig zeggen: ‘wat was het leuk hè? Dat doet iets met de sfeer, ook voor ons als zorgverleners."