Al negentien jaar werkt Suzanne van Engelen als medisch pedagogisch zorgverlener in het Emma Kinderziekenhuis. Al vanaf het begin maakt de samenwerking met CliniClowns deel uit van haar dagelijkse praktijk. Een samenwerking die volgens haar veel verder gaat dan een vrolijk bezoek aan het bed.
Suzanne maakte al tijdens haar stage kennis met CliniClowns. “Mijn beeld van de CliniClowns is altijd positief geweest. Vanaf mijn stage zag ik al dat ze een positieve sfeer met zich meebrengen.” Inmiddels ziet ze van dichtbij hoe die aanwezigheid kinderen, ouders én zorgprofessionals kan helpen in een omgeving waarin spanning, pijn en onzekerheid vaak op de voorgrond staan.
Afstemmen op wat een kind nodig heeft
De CliniClowns spelen op vrijwel alle afdelingen van het Emma: van de drie klinische kinderafdelingen en de kinder-IC tot de dagbehandeling, de poliklinieken en de dialyseafdeling.
De dagelijkse dynamiek tussen de MPZ’ers en de CliniClowns is gebaseerd op nauw overleg en wederzijds vertrouwen. 's Ochtends maakt het team MPZ een overdracht voor de CliniClowns en zij ontmoeten elkaar bij bijzonderheden. Suzanne en haar collega's fungeren hierbij als gids: zij kennen de kinderen, de context en de medische planning. Toch laten de zorgverleners de uiteindelijke regie over het contact bewust bij de clowns. Zij bezitten de expertise om via spel de juiste ingang te vinden, zelfs bij de meest terughoudende patiënten of pubers die denken dat ze te oud zijn voor clowns.
Ongedwongen
Juist het ongedwongen karakter van een ontmoeting met de CliniClowns maakt volgens Suzanne het verschil. “De clowns hebben geen medisch doel. Die laagdrempeligheid maakt dat zij iets anders meebrengen dan wij zorgprofessionals. Ik werk vanuit het behandelplan. Een bezoek van de CliniClowns is ongedwongen.”
In de praktijk ziet Suzanne regelmatig wat dat oplevert. Kinderen die zich terugtrekken of door ziekte vooral gericht zijn op hun lichaam, komen door het spel soms weer even los van pijn, ongemak of spanning. Ze lachen, reageren op een kleine prikkel of geinen mee. De aandacht verschuift, al is het maar voor even. De clowns maken de wereld van het kind bovendien letterlijk groter dan het bed. “Veel handelingen die kinderen ondergaan, vinden plaats in en bij het bed. Maar de clowns betrekken de hele kamer erbij, en soms zelfs de gang, met een grapje bij de deur. Zo ben je even met iets luchtigers bezig.”
Gevoel voor emoties en sfeer
Maatwerk is essentieel in het werk van Suzanne. “Per kind kijken wij wat nodig is om een procedure of opname zo prettig mogelijk te doorstaan. De CliniClowns leveren ook maatwerk. Het zijn professionals die heel goed afstemmen op emoties en sfeer. Ze voelen aan wanneer het genoeg is en stemmen af op alle interacties in de kamer.” Volgens Suzanne is dat precies wat de samenwerking zo waardevol maakt. “De clowns reageren heel goed op onze cues. Net zoals wij afstemmen op andere zorgprofessionals, kunnen we ook met de clowns samenwerken zonder woorden. Vaak hebben ze maar heel weinig nodig om mee te gaan, het is hun tweede natuur. Hun improvisatie is iets wat ik belangrijk vind in de behandelkamer als ik een kind wil afleiden. De manier waarop de clowns dat kunnen is inspirerend. Die vaardigheid hebben wij ook nodig in ons vak. In de toekomst hoop ik die kennis met de CliniClowns te kunnen uitwisselen, zodat wij onze methodes verder kunnen ontwikkelen en verdiepen.”
“De manier waarop de clowns dat kunnen is inspirerend. Die vaardigheid hebben wij ook nodig in ons vak.”
Suzanne, medisch pedagogisch zorgverlener
Van vaste ronde naar inzet op afroep
De afgelopen jaren heeft de samenwerking tussen het Emma Kinderziekenhuis en CliniClowns een ontwikkeling doorgemaakt. “Waar de clowns voorheen vooral hun ronde deden, worden ze steeds vaker 'op afroep’ ingezet. We zoeken de clowns gedurende de dag op om hen ad-hoc in te zetten. Bijvoorbeeld wanneer een kind net een pijnlijke ingreep heeft ondergaan of wanneer de spanning vlak voor een geplande operatie oploopt.”
Hoe vanzelfsprekend dat inmiddels gaat, wordt even later zichtbaar op de kinder-IC. Terwijl we met clowns Boem en Pantalon over de afdeling lopen, spreekt een verpleegkundige hen aan. “Ik heb eigenlijk geen tijd, ik moet een infuus plaatsen, maar dit jongetje kan een bezoek van jullie goed gebruiken.” Dat hoeft ze geen twee keer te zeggen. Al vanaf de gang beginnen de clowns hun spel met het jongetje in de kamer en zijn vader, waardoor hij even kan ontspannen.
Herkenbaarheid als houvast
Het belang van samenwerking wordt ook tastbaar bij een zevenjarige jongen die elke zes weken voor behandeling komt. “Dit jongetje heeft veel behoefte aan voorspelbaarheid. Inmiddels zijn de CliniClowns onderdeel van zijn behandelritueel. Tijdens de behandeling moet hij vaak wachten op uitslagen. Dat zijn momenten waarop de spanning bij hem oploopt. De clowns spelen steeds ongeveer hetzelfde spelletje. Die herkenbaarheid zorgt dat hij gelijk mee kan in het spel. Ze geinen een beetje en gaan het boevenpad op. Vaak doe ik zelf ook even mee. Zo wordt ook het contact tussen mij en het jongetje meer ongedwongen. Uiteindelijk gaat de wachttijd sneller en meer ontspannen. En hierdoor laten we het jongetje zien: we weten dat je er bent en we zorgen dat de dingen waarvan je geniet er ook zijn. Op die manier bereiken wij het gezonde deel van het kind.”
Controleverlies doorbreken met spel
De clowns geven de zorgverleners ook belangrijke informatie. “Van de CliniClowns hoor ik soms informatie die ik nog niet wist. Of ik krijg terug dat een kind iets heeft laten zien wat ik niet had verwacht. Zij kunnen soms een patiënt loskrijgen. Kinderen ervaren veel controleverlies in het ziekenhuis. Dat zorgt soms voor boosheid of ze zijn tegendraads. Ze zoeken naar dingen waar ze wel controle over hebben en zeggen overal nee op. Wil je een stukje op de gang wandelen? Nee! Wil je douchen, drinken, tandenpoetsen? Dat zijn dingen die kinderen gaan weigeren. Dan is het voor ons zoeken hoe we ze toch in beweging krijgen en vraag ik de clowns regelmatig om langs te gaan. Niet omdat ik wil dat ze lachen – al wil ik dat ook – maar vooral omdat ik wil dat ze iets anders doen of ergens anders aan denken. Een fantasiewereld, een liedje of via een ouder een grapje uithalen. Dat krijgen de CliniClowns voor elkaar.”
Een professioneel vak
Een misverstand dat Suzanne graag uit de wereld helpt, is de aanname dat CliniClowns louter goedwillende vrijwilligers zijn die langskomen voor een verzetje. “Ik vind het belangrijk dat mensen weten dat CliniClowns echt een vak uitoefenen. Ze doen niet zomaar iets, het zijn geen vrijwilligers die iets leuks kunnen. Dat doet geen eer aan hun vak. Ze kiezen – net als wij – heel gericht de juiste skills. Daardoor zorgen ze voor ontspanning, maar wel afgestemd met ons. Er is ruimte voor de gezonde kant van het kind, kinderen kunnen even loskomen van het ziekenhuis. Daarom is het heel belangrijk dat ze er zijn.”